Lenin: Gửi chính phủ Nga hoàng

 Gửi chính phủ Nga hoàng 1

   Trong năm 1896 này, chính phủ Nga đã hai lần công bố những tin tức về cuộc đấu tranh của công nhân chống lại các chủ xưởng. Ở những nước khác, những tin tức như thế không phải là hiếm, – ở đó, người ta không giấu những việc xảy ra trong nước và báo chí được tự do đăng tin tức về các cuộc đình công. Nhưng ở Nga, đối với việc công bố các chế độ thi hành trong công xưởng và những sự việc xảy ra ở đấy, chính phủ sợ như sợ lửa vậy: chính phủ cấm không cho nói đến các cuộc đình công trên báo chí, cấm những viên thanh tra công xưởng đưa in các báo cáo của mình, thậm chí đình chỉ không cho xử công khai những vụ án về đình công trong các tòa án thường, – tóm lại, chính phủ đã dùng mọi biện pháp để giữ hoàn toàn bí mật tất cả những điều đã xảy ra trong công xưởng và trong hàng ngũ công nhân. Thế mà bỗng nhiên tất cả những mánh khóe cảnh sát đó tan vỡ như bong bóng xà phòng, và chính ngay chính phủ cũng phải nói công khai rằng công nhân đang đấu tranh chống lại chủ xưởng. Do đâu mà có sự thay đổi đó? – Năm 1895 là năm đặc biệt có nhiều cuộc đình công của công nhân. Đúng thế, nhưng trước đó cũng đã có những cuộc đình công, song chính phủ đã giữ kín được, nên những cuộc đình công đó đã xảy ra mà hết thảy quần chúng công nhân không hay biết gì cả. Những cuộc đình công ngày nay mạnh mẽ hơn những cuộc đình công trước kia rất nhiều và lại tập trung ở trong một vùng. Đúng thế, nhưng trước đó, cũng đã có những cuộc đình công không kém phần mạnh mẽ, – chẳng hạn như các cuộc đình công trong năm 1885 ‐ 1886 ở những tỉnh Mát‐xcơ‐va và Vla‐đi‐mia. – Tuy nhiên, lúc đó chính phủ vẫn không nao núng và không nói động gì đến cuộc đấu tranh của công nhân chống lại chủ xưởng. Vậy lần này do đâu mà chính phủ lại nói đến cuộc đấu tranh ấy? Đó là vì lần này, có những người xã hội chủ nghĩa đến tiếp tay với công nhân, giúp họ tìm cho ra sự thật, đem sự thật ấy đi phổ biến khắp nơi, trong hàng ngũ công nhân cũng như trong nhân dân, giúp họ bày tỏ chính xác những yêu sách của công nhân, giúp họ bóc trần cho mọi người thấy rõ tâm địa bất lương và những hành động bạo lực man rợ của chính phủ. Chính phủ nhận thấy rằng lặng thinh khi mà mọi người đã biết có những cuộc đình công rồi thì như thế là hết sức ngu ngốc, cho nên chính phủ cũng đã bắt chước tất cả mọi người khác. Truyền đơn của những người xã hội chủ nghĩa đòi hỏi chính phủ phải trả lời, và chính phủ đã trả lời.

   Ta hãy xem chính phủ trả lời ra sao.

   Lúc đầu chính phủ tìm cách tránh trả lời thẳng thắn và công khai. Một trong những bộ trưởng – Vít‐te, bộ trưởng tài chính – đã gửi cho các thanh tra công xưởng một bản thông tri, trong đó ông ta gọi công nhân và những người xã hội chủ nghĩa là “kẻ thù không đội trời chung của trật tự xã hội”, ông ta khuyên các thanh tra công xưởng phải dọa công nhân, phải thuyết phục cho họ tin rằng chính phủ sẽ cấm chủ xưởng không được nhượng bộ, chỉ cho họ thấy những động cơ tốt đẹp và những ý định cao cả của các chủ xưởng, nói cho họ rõ sự chăm sóc của chủ xưởng đối với công nhân và đối với những nhu cầu của công nhân, nói cho họ rõ là chủ xưởng có nhiều “tình cảm tốt đẹp”. Chính phủ không nói gì đến chính những cuộc đình công, không nửa lời đả động đến nguyên nhân các cuộc đình công ấy, đến sự ngược đãi vô sỉ và những hành động phi pháp của các chủ xưởng, đến những yêu sách của công nhân; tóm lại, chính phủ đúng là xuyên tạc những cuộc đình công xảy ra vào mùa hè và mùa thu năm 1895, mưu toan lảng tránh bằng những lời lẽ quan phương xưa nay vẫn dùng để nói về những hành động bạo lực và “phi pháp” của công nhân, dù công nhân không hề dùng bạo lực: chỉ độc có cảnh sát dùng bạo lực thôi. Ông bộ trưởng muốn giữ kín bản thông tri này: nhưng bản thân các viên chức nhận được bản thông tri ấy lại không biết giữ mồm giữ miệng, nên bản thông tri ấy đã đến tai công chúng. Rồi những người xã hội chủ nghĩa đem in bản thông tri đó ra. Lúc đó, cũng như thường lệ, cảm thấy rằng cứ giữ những “điều bí mật” mà ai cũng biết rồi thì thật lố lăng, chính phủ bèn cho đăng lên báo bản thông tri đó. Như chúng tôi đã nói, đây là cách trả lời của chính phủ về những cuộc đình công mùa hè và mùa thu năm 1895. Nhưng đến mùa xuân 1896, những cuộc đình công lại nổ ra một cách còn mạnh mẽ hơn rất nhiều 2. Thêm vào những tin đồn về các cuộc đình công còn có truyền đơn của những người xã hội chủ nghĩa. Thoạt đầu, chính phủ im lặng một cách nhút nhát để chờ xem tình thế kết thúc ra sao, và sau đó, khi cuộc nổi dậy của công nhân đã êm dịu, chính phủ mới muộn màng lên tiếng với tất cả sự khôn khéo kiểu quan liêu, giống như khi người ta đưa ra một tờ biên bản đề lùi ngày của cảnh sát. Lần này chính phủ, và hơn nữa lại là toàn thể chính phủ, buộc phải nói công khai. Bản thông cáo của chính phủ đã được đăng trên tờ “Truyền tin của chính phủ” 3 số 158. Lần này chính phủ không còn có thể xuyên tạc những cuộc đình công của công nhân như trước được nữa. Phải tường thuật đúng sự việc, phải kể lại những sự ngược đãi của chủ xưởng, kể lại những yêu sách của công nhân; phải công nhận rằng công nhân đã xử sự “phải phép”. Thế là công nhân đã làm cho chính phủ bỏ được cái thói dối trá đáng ghét kiểu cảnh sát: họ đã buộc chính phủ phải nhìn nhận sự thật khi họ nhất loạt vùng lên, khi họ đã dùng truyền đơn để làm cho mọi người biết rõ sự việc xảy ra. Đấy là một thắng lợi lớn. Bây giờ, công nhân sẽ hiểu rõ phương tiện nào là phương tiện duy nhất để công khai tuyên bố những nhu cầu của mình, để làm cho toàn nước Nga biết đến cuộc đấu tranh của công nhân. Bây giờ, công nhân sẽ hiểu rằng chỉ có cuộc đấu tranh đoàn kết lại của bản thân công nhân và thái độ tự giác của họ đối với việc giành lấy quyền của họ, thì mới có thể bác bỏ được những lời lẽ dối trá của chính phủ. – Sau khi kể sự việc rồi, các ông bộ trưởng bắt đầu tìm cách biện bạch: trong bản thông cáo của mình, các ông ấy bắt đầu thuyết phục để mọi người tin rằng những cuộc đình công này xảy ra chỉ là do “những đặc điểm của ngành sản xuất sợi và dệt”. À ra thế đấy! Phải chăng những cuộc đình công ấy không phải là do những đặc điểm của toàn bộ nền sản xuất ở Nga, do những đặc điểm của chế độ nhà nước Nga là chế độ đã cho phép cảnh binh khủng bố và bắt bớ những công nhân hiền lành đang tự vệ chống lại mọi sự ngược đãi, ư? Vậy, thưa các ngài bộ trưởng tốt bụng, tại sao công nhân lại giành nhau đọc và yêu cầu những tờ truyền đơn trong đó không nói gì đến bông đến sợi, mà chỉ nói đến tình trạng công dân Nga không có quyền gì cả và đến sự độc đoán dã man của chính phủ, tay sai của bọn tư bản? Không, lời biện bạch mới này lại còn có thể tệ hơn, bỉ ổi hơn lời biện bạch trong bản thông tri của bộ trưởng tài chính Vít‐te, khi ông ta đổ hết tội cho bọn “xúi giục”. Khi nói đến đình công, bộ trưởng Vít‐te cũng lập luận như bất cứ viên chức cảnh sát nào được bọn chủ xưởng cho tiền, ông ta nói: bọn xúi giục đến, thế là cuộc đình công liền nổ ra. Giờ đây, sau cuộc đình công của 30 000 công nhân, tất cả các ông bộ trưởng cùng nhau suy nghĩ và cuối cùng đã phát hiện ra rằng cuộc đình công nổ ra không phải là vì những người xã hội chủ nghĩa ‐ xúi giục xuất hiện, mà những người xã hội chủ nghĩa xuất hiện chính là vì cuộc đình công đã bắt đầu, vì cuộc đấu tranh của công nhân chống lại các nhà tư bản đã bắt đầu. Giờ đây, các ông bộ trưởng quả quyết rằng chỉ sau khi cuộc đình công đã nổ ra rồi thì những người xã hội chủ nghĩa mới “nhập bọn” vào đấy mà thôi. Đây là một bài học bổ ích cho bộ trưởng tài chính Vít‐te. Vậy ngài Vít‐te ơi, ngài hãy xem xét cho kỹ và hãy học tập đi! Từ giờ về sau, ngài hãy học cách phân tích cho ra vì sao có đình công, hãy học cách xem xét những bản yêu sách của công nhân, chứ không phải những bản báo cáo của lũ cảnh sát chuột nhắt của ngài mà chính ngay bản thân ngài cũng chẳng mảy may tin tưởng gì. Các ngài bộ trưởng cam đoan với công chúng rằng chỉ có những “kẻ ác ý” mới tìm cách gán cho các cuộc đình công “một tính chất chính trị đầy tội lỗi”, hay như các ngài ấy nói trong một đoạn thông báo, “một tính chất xã hội” (các ngài bộ trưởng muốn nói: tính chất xã hội chủ nghĩa đấy, nhưng vì dốt đặc cán mai hay vì nhút nhát kiểu quan lại, nên các ngài đã nói: “tính chất xã hội”, do đó mới nảy ra điều vô lý này: có tính chất xã hội chủ nghĩa có nghĩa là ủng hộ công nhân trong cuộc đấu tranh chống lại tư bản, còn có tính chất xã hội thì chỉ đơn giản có nghĩa là có liên quan đến xã hội. Làm thế nào lại có thể gán cho cuộc đình công một tính chất xã hội được? Thế thì có khác gì gán cho các vị bộ trưởng chức vụ bộ trưởng!). Thật là hài hước vậy thay! Những người xã hội chủ nghĩa gán cho các cuộc đình công một tính chất chính trị! Nhưng sớm hơn bất cứ một người xã hội chủ nghĩa nào, bản thân chính phủ cũng đã làm đủ mọi cách để gán cho các cuộc đình công một tính chất chính trị. Chẳng phải là chính phủ đã bắt những công nhân hiền lành như bắt những kẻ phạm tội đó sao? Đã giam giữ họ và đã đưa họ đi đày, đó sao? Chẳng phải là chính phủ đã phái bọn mật thám và bọn khiêu khích đi khắp nơi đó sao? Đã bỏ tù những người nào sa vào tay mình đó sao? Đã hứa giúp đỡ những chủ xưởng để chúng không nhượng bộ đó sao? Đã truy bức công nhân chỉ vì mỗi tội là quyên tiền giúp đỡ những người đình công, đó sao? Hơn ai hết, bản thân chính phủ đã làm cho công nhân hiểu rằng cuộc chiến tranh của họ chống lại chủ xưởng nhất định phải là một cuộc chiến tranh chống chính phủ. Những người xã hội chủ nghĩa chỉ còn có việc xác nhận điều đó và in nó vào truyền đơn thôi. Tất cả sự việc là như thế đấy. Nhưng chính phủ Nga lại rất lão luyện về ngón giả nhân giả nghĩa, và các vị bộ trưởng thì cố gắng im lặng không nói nửa lời đến những thủ đoạn mà chính phủ nước ta đã dùng “để gán cho những cuộc đình công một tính chất chính trị”. Chính phủ đã kể cho dân chúng biết các truyền đơn của những người xã hội chủ nghĩa đã được phát ra vào những ngày tháng nào; nhưng tại sao chính phủ lại không kể cho biết là vào ngày tháng nào thị trưởng và những tên cường đạo khác đã ra lệnh bắt giam những công nhân hiền lành, đã vũ trang quân đội, đã biệt phái bọn mật thám và bọn khiêu khích? Họ tính cho dân chúng biết con số truyền đơn của những người xã hội chủ nghĩa, nhưng tại sao họ lại không dẫn ra số lượng những công nhân và những người xã hội chủ nghĩa bị bắt giam, số lượng những gia đình bị tan nát, số lượng những người bị giam giữ tù đày mà không xét xử? Tại sao? Vì ngay cả những ông bộ trưởng Nga, dù mặt dạn mày dày đến đâu đi nữa, cũng không dám công khai nói đến những thành tích ăn cướp đó. Toàn bộ lực lượng của chính quyền nhà nước, bao gồm cảnh sát và quân đội, sen đầm và công tố viên, đều xông vào những công nhân hiền lành đã vùng lên để bảo vệ lấy quyền của mình chống lại sự chuyên quyền độc đoán của chủ xưởng; toàn bộ lực lượng của cái kho bạc nhà nước, nó hứa ủng hộ các chủ xưởng nghèo khổ, thì đã được huy động để chống lại công nhân là những người chỉ sống bằng mấy đồng xu của họ và của các đồng chí họ tức là của những công nhân Anh, Ba‐lan, Đức và Áo.

   Trước kia, công nhân không đoàn kết. Họ không thể tổ chức lạc quyên, không thể lôi cuốn các thành phố khác và các công nhân khác ủng họ họ được; đâu đâu họ cũng bị truy bức; họ phải lùi bước trước toàn bộ lực lượng của chính quyền nhà nước. Các ngài bộ trưởng hớn hở vì chính phủ đã thắng!
Thắng lợi mới rực rỡ làm sao! Để chống lại 30 000 công nhân hiền lành không một xu dính túi, người ta đã phải huy động toàn bộ lực lượng của chính quyền, tất cả của cải của bọn tư bản! Trước khi nói huênh hoang đến một thắng lợi như thế, các ông bộ trưởng có lẽ nên khôn ngoan nán chờ một chút thì hơn, không thì lời nói huênh hoang của họ sẽ giống hệt lời nói huênh hoang của tên cảnh sát tự hào rằng đình công đã chấm dứt mà mình không bị sầy da tróc vảy.

   Để bọn tư bản an tâm, chính phủ tuyên bố long trọng rằng sự “xúi giục” của những người xã hội chủ nghĩa đã không có kết quả. – Chúng ta sẽ trả lời: đúng, không một sự xúi giục nào lại có thể gây được ngay cả một phần trăm cái ấn tượng mà thái độ của chính phủ trong việc này đã gây cho tất cả công nhân ở Xanh Pê‐téc‐bua, cho tất cả công nhân ở Nga! Công nhân đã thấy rõ rằng chính sách của chính phủ là ỉm đi không nói đến các cuộc đình công của công nhân hoặc là xuyên tạc tính chất của các cuộc đình công đó. Công nhân thấy rõ rằng cuộc đấu tranh đoàn kết của họ đã buộc chính phủ phải vứt bỏ cái thói dối trá giả nhân giả nghĩa có tính chất cảnh sát đi. Họ thấy rõ rằng cái chính phủ hứa ủng hộ các chủ xưởng, đã bảo vệ lợi ích của ai. Họ đã hiểu ai là kẻ thù thật sự của họ, khi người ta phái quân đội và cảnh sát đến đàn áp họ như đàn áp quân thù, trong khi họ không vi phạm luật pháp mà cũng không làm rối trật tự. Dù các ông bộ trưởng có giải thích rằng cuộc đấu tranh đã không có kết quả như thế nào chăng nữa thì công nhân cũng đã thấy rằng ở khắp mọi nơi, các chủ xưởng đã phải xuống nước, và họ biết rằng chính phủ đã triệu tập các thanh tra công xưởng để hội ý xem nên có những nhượng bộ như thế nào đối với công nhân, vì chính phủ thấy rằng những nhượng bộ đó là cần thiết. Những cuộc đình công năm 1895 ‐ 1896 không phải là vô ích. Những cuộc đình công đó đã giúp ích rất nhiều cho công nhân Nga, vì đã chỉ cho họ thấy phải đấu tranh như thế nào để bảo vệ những lợi ích của họ. Những cuộc đình công đó đã dạy cho công nhân Nga hiểu được địa vị chính trị và những nhu cầu chính trị của giai cấp công nhân.
 

     Hội liên hiệp đấu tranh để giải phóng giai cấp công nhân 4.

Tháng Mười một 1896.

Viết xong trong tù, trước ngày 25 tháng Mười một (7 tháng Chạp) 1896

In rô‐nê‐ô thành truyền đơn

Chú thích:

1. Tờ truyền đơn ʺGửi chính phủ Nga hoàngʺ do Lê‐nin viết trong tù trước ngày 25 tháng Mười một (7 tháng Chạp) 1896 và do ʺHội liên hiệp đấu tranh để giải phóng giai cấp công nhânʺ ở Pê‐téc‐bua in rô‐nê‐ô. Tờ truyền đơn đó là để trả lời lại bản thông tư của X. I‐u. Vít‐te gửi các viên thanh tra công xưởng và thông báo về những cuộc bãi công mùa hè năm 1896 ở Pê‐téc‐bua; bản thông báo này đã được đăng ngày 19 (31) tháng Bảy 1896 trên tờ ʺTruyền tin của chính phủʺ số 158.

2. Lê‐nin gọi những cuộc bãi công nổ ra vào tháng Năm ‐ tháng Sáu 1896 là cuộc chiến tranh công nghiệp nổi tiếng ở Pê‐téc‐bua. Duyên cớ gây ra bãi công là do bọn chủ xưởng không chịu trả cho công nhân đủ lương những ngày nghỉ nhân dịp Ni‐cô‐lai II lên ngôi. Cuộc bãi công bắt đầu tại xưởng sợi của Nga (Ca‐lin‐kin) và nhanh chóng lan ra tất cả các xí nghiệp sợi và dệt chủ yếu ở Pê‐téc‐bua. Lần đầu tiên giai cấp vô sản Pê‐téc‐bua đứng lên mở một mặt trận to lớn đấu tranh chống bọn bóc lột. Trên 30 nghìn công nhân đã bãi công. Cuộc bãi công đã diễn ra dưới sự lãnh đạo của ʺHội liên hiệp đấu tranh để giải phóng giai cấp công nhânʺ ở Pê‐téc‐bua; ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ đã phát hành những truyền đơn, những bản tuyên bố kêu gọi công nhân đoàn kết và kiên cường bảo vệ các quyền lợi của mình. ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ đã in và phổ biến những yêu sách cơ bản của những người bãi công: giảm giờ làm việc của công nhân xuống 10 giờ rưỡi một ngày, nâng mức tiền công, trả lương đúng kỳ hạn v.v.. Các cuộc bãi công ở Pê‐téc‐bua đã góp phần phát triển phong trào công nhân ở Mát‐xcơ‐va và các thành phố khác ở Nga, đã buộc chính phủ phải nhanh chóng xét lại các luật công xưởng và ban hành đạo luật ngày 2 (14) tháng Sáu 1897 về giảm giờ làm việc của công nhân tại các công xưởng và nhà máy xuống 11 giờ rưỡi một ngày. Các cuộc bãi công đó, như V. I. Lê‐nin đã viết về sau này, ʺđã mở ra cả một kỷ nguyên của phong trào công nhân sau này đã không ngừng đi lên, phong trào đó là một nhân tố mạnh mẽ nhất của toàn bộ cuộc cách mạng ở nước taʺ (Toàn tập, tiếng Nga, xuất bản lần thứ 5, t. 16. tr. 95).

3. ʺTruyền tin của chính phủʺ ‐ báo ra hàng ngày, cơ quan chính thức của chính phủ Nga hoàng, xuất bản ở Pê‐téc‐bua từ 1859 đến 1917.

4. ʺHội liên hiệp đấu tranh để giải phóng giai cấp công nhânʺ do Lê‐nin sáng lập vào mùa thu 1895. Hội đã tập hợp gần hai mươi nhóm công nhân mác‐xít ở Pê‐téc‐bua. Toàn bộ công tác của ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ được xây dựng trên nguyên tắc chế độ tập trung và kỷ luật nghiêm ngặt. Đứng đầu ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ là nhóm trung tâm gồm có V.I. Lê‐nin, A. A. Va‐nê‐ép, P. C. Da‐pô‐rô‐giê‐txơ, G. M. Crơ‐gi‐gia‐nốp‐xki, N. C. Crúp‐xcai‐a, L. Mác‐tốp (I‐u. Ô. Txê‐đéc‐bau‐mơ), M. A. Xin‐vin, V. V. Xtác‐cốp, v.v.. Trực tiếp lãnh đạo toàn bộ công tác là năm thành viên của nhóm do Lê‐nin đứng đầu. Tổ chức được chia thành từng nhóm ở mỗi khu vực. Những công nhân tiên tiến giác ngộ (I. V. Ba‐bu‐skin, V. A. Sen‐gu‐nốp, v.v.) đã giúp cho nhóm liên hệ chặt chẽ với nhà máy và công xưởng. Tại các nhà máy có những người tổ chức chuyên thu thập tin tức và phổ biến các sách báo; ở các xí nghiệp lớn thì thành lập các nhóm công nhân. Lần đầu tiên ở Nga, ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ đã bắt đầu thực hiện sự kết hợp chủ nghĩa xã hội với phong trào công nhân, bắt đầu chuyển từ tuyên truyền chủ nghĩa Mác trong một số ít các công nhân tiên tiến ở các nhóm sang cổ động chính trị trong quảng đại quần chúng giai cấp vô sản. Hội đã lãnh đạo phong trào công nhân, gắn đấu tranh của công nhân, thực hiện những yêu sách kinh tế với đấu tranh chính trị chống chế độ Nga hoàng. Tháng Mười một 1895, Hội đã tổ chức cuộc bãi công tại xưởng dệt dạ Toóc‐nơ‐tôn. Mùa hè 1896, dưới sự lãnh đạo của ʺHội liên hiệpʺ, đã nổ ra cuộc bãi công nổi tiếng của công nhân dệt Pê‐téc‐bua có hơn 30 nghìn công nhân tham gia. ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ đã phát hành truyền đơn và sách nhỏ cho công nhân, chuẩn bị cho xuất bản báo ʺSự nghiệp công nhânʺ. V. I. Lê‐nin là người biên tập các xuất bản phẩm của ʺHội liên hiệpʺ. ʺHội liên hiệpʺ đã mở rộng ảnh hưởng của Hội ra ngoài phạm vi Pê‐téc‐bua. Theo sáng kiến của Hội, các tiểu tổ công nhân ở Mát‐xcơ‐va, Ki‐ép, Ê‐ca‐tê‐ri‐nô‐xláp và ở các thành phố và các tỉnh khác trong nước Nga cũng hợp nhất thành các ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ tương tự. Tháng Chạp 1895, chính phủ Nga hoàng đã giáng một đòn nghiêm trọng vào ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ: trong đêm 8 rạng ngày 9 (đêm 20 rạng ngày 21) tháng Chạp, một bộ phận quan trọng các nhà hoạt động của Hội, đứng đầu là Lê‐nin đã bị bắt. Cả số báo ʺSự nghiệp công nhânʺ chuẩn bị đưa đi xếp chữ cũng bị tịch thu. Để trả lời vụ bắt giữ V. I. Lê‐nin và các hội viên khác của ʺHội liên hiệpʺ, một truyền đơn nêu ra những yêu sách chính trị đã được phát hành, trong đó, lần đầu tiên sự tồn tại của ʺHội liên hiệp đấu tranhʺ đã được tuyên bố. Ở trong nhà tù, V. I. Lê‐nin vẫn lãnh đạo ʺHội liên hiệpʺ, giúp đỡ Hội bằng cách góp ý kiến, gửi ra ngoài những thư và những truyền đơn viết bằng mật mã, viết cuốn sách nhỏ ʺBàn về các cuộc bãi côngʺ (cho đến nay vẫn chưa tìm thấy), ʺDự thảo và thuyết minh về cương lĩnh của đảng dân chủ ‐ xã hộiʺ. Ý nghĩa của ʺHội liên hiệp đấu tranh để giải phóng giai cấp công nhânʺ ở Pê‐téc‐bua là ở chỗ, theo lời Lê‐nin, Hội đó là mầm mống quan trọng đầu tiên của một đảng cách mạng dựa vào phong trào công nhân, lãnh đạo cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản.

Nguồn: Lenin toàn tập, tập 2, tr. 131-138