Cuba: Bộ luật gia đình mới, hơn cả sự kết hôn

Bộ luật gia đình mới, hơn cả sự kết hôn

Những vấn đề rõ ràng là quan trọng hiện nay được đề cập trong Bộ luật gia đình mới, liên quan đến việc công nhận mọi hình thức tổ chức gia đình; quan hệ cha mẹ - con cái và quan hệ họ hàng, cũng như việc bảo vệ người già và người khuyết tật. 

Như Hiến pháp mới đã chỉ rõ, và tất nhiên là phù hợp về mặt lô-gích, hình thức tổ chức gia đình nằm trong thẩm quyền của Bộ luật gia đình mới, sẽ được trình lên Quốc hội Quyền lực Nhân dân để phê duyệt vào tháng 3 - 2021. 

Điều đáng chú ý nằm ở một phần nhỏ trong khung pháp lí của Bộ luật mới - tuy có gây tranh cãi, nhưng không phải là chủ yếu và ít mang tính quyết định - và phải được đề cập một cách phù hợp với tính đa nguyên trong quan hệ gia đình hiện tại, không chỉ vì nó được nhắc đến trong Hiến pháp, mà còn bởi thực tiễn mới của nó trong các gia đình ở Cuba. 

Tiến sĩ Ana María Álvarez-Tabío Albo, giáo sư Đại học Luật Havana, giải thích với báo Granma rằng sau gần 45 năm, giá trị của Bộ luật gia đình hiện tại là không thể phủ nhận. Nhưng cần một số thay đổi phản ánh kinh nghiệm có được trong quá trình thực hiện, và đưa ra giải pháp cho những vấn đề phức tạp của gia đình hiện nay, yêu cầu phải có ngay một khung pháp lí đặc biệt. 

Đây là vấn đề, bà nhấn mạnh, trong “việc hoàn thiện và mở rộng các khung pháp lí dựa trên tình huống thực tế mà nổi bật trong đấy là những quan hệ dân chủ và hoàn toàn bình đẳng, cả về thể chất lẫn tinh thần, và những nguyên tắc về phẩm giá và đoàn kết vốn đã tồn tại trong nhóm xã hội này, như đã được chỉ rõ trong Hiến pháp hiện tại.”

Và mọi việc bắt đầu, theo bà, với ngôn ngữ pháp luật được sử dụng: “Phải dễ hiểu đối với người đọc, bao gồm cả việc tránh các từ ngữ mang tính gia trưởng, phục tùng hay phân biệt đối xử; tương ứng với Hiến pháp và những công ước quốc tế về quyền con người được Cuba phê chuẩn.”

Theo giáo sư, những vấn đề quan trọng nhất hiện nay, được đề cập trong Bộ luật mới, liên quan tới sự bình đẳng và sự công nhận mọi hình thức tổ chức gia đình ở Cuba; quan hệ cha mẹ - con cái và quan hệ họ hàng; việc bảo vệ người già và người khuyết tật, cũng như bạo lực gia đình cùng với các vấn đề khác.

Bình đẳng và sự công nhận mọi hình thức tổ chức gia đình

Hiện nay, giáo sư Álvarez-Tabío tiếp tục, chưa có sự công nhận về tính đa dạng trong hình thức tổ chức gia đình. Một gia đình hạt nhân được thiết lập bởi một cặp đôi dị tính là hình thức tổ chức gia đình cơ bản được bảo vệ và rất phổ biến, dù đó không phải hình thức tổ chức gia đình hợp lí nhất, nếu ta xét về tỉ lệ kết hôn thấp và xu hướng li hôn cao. 

Về nguyên tắc bình đẳng và cấm phân biệt đối xử theo giới tính, có thể sẽ không tốn thời gian, theo bà, “nếu để cha mẹ quyết định, bởi thoả thuận chung trước cơ quan đăng kí dân sự, về họ của con cái. Tiếp tục thiên vị họ của người cha sẽ là sự duy trì một hủ tục do văn hoá gia trưởng áp đặt.”

Cha mẹ và quan hệ gia đình

Theo giáo sư, nhiều hình thức tổ chức gia đình cùng tồn tại trong xã hội Cuba, bao gồm gia đình dị tính và đồng tính, gia đình chỉ có cha hoặc mẹ, cũng như gia đình tái lập (một hoặc cả hai người đã ly hôn với người chồng/vợ trước) và gia đình tập hợp (một hoặc cả hai người đều có con riêng), sẽ ảnh hưởng đến vai trò cha mẹ của thành viên trong gia đình - không phải là cha mẹ ruột - dù họ không cùng huyết thống. 

Chúng ta đang nói về người vợ/chồng mới, bà giải thích, người liên quan trực tiếp đến việc giáo dục những đứa trẻ không phải con ruột của họ; hoặc về ông bà và họ hàng, những người bị tước mất sự liên lạc với cháu của họ (cháu của ông, bà và cháu của bác trai, bác gái - ND) và không có quyền nhờ cậy tòa án để có được sự liên lạc đó.

Hiện nay không có điều luật nào đưa ra “một cách giải quyết hợp pháp đối với trường hợp của ông bà, cô dì chú bác, cha mẹ kế… những người có trẻ phải chăm sóc, vì họ sống ở nước ngoài hoặc phải thực hiện nhiệm vụ quốc tế, và không thể đại diện cho những đứa trẻ này hoặc đưa ra quyết định quan trọng, vì họ không được chính thức thừa nhận.

Ngược lại, nếu những người này không chăm sóc những đứa trẻ một cách tử tế, không có cơ chế pháp lí nào bắt buộc họ phải làm vậy.”

Vì vậy, bà cho rằng, “Quy định về trách nhiệm của cha mẹ cần phải được hoàn thiện: việc trông nom và chăm sóc có thể được trao lại tạm thời cho bên thứ ba hoặc chia sẻ giữa hai bên; cũng như việc mở rộng các phương thức liên lạc, có thể bao gồm những người họ hàng khác ngoài cha mẹ.”

Tương tự, bà nói thêm, "Do việc nhận nuôi còn khá hạn chế ở Cuba, cần phải xem xét lại các yếu tố cấu thành gia đình, đơn giản hóa các thủ tục và hạn chế những yếu tố có thể gây ra sự phân biệt đối xử, bao gồm tuổi tác, màu da và tình trạng khuyến tật.”

“Tóm lại: quan hệ họ hàng và quan hệ cha mẹ - con cái phải dựa trên mối liên kết được tạo thành bởi sự tự lựa chọn, tức là, từ quan điểm của những người lựa chọn làm cha mẹ, và xúc tiến sao cho tình cảm là yếu tố quyết định trong quan hệ gia đình.”

Người già và người khuyết tật

Theo bà Ana María Álvarez-Tabío, đối mặt với hiện tượng già hoá dân số hiện nay là “rất khó đối với gia đình, nếu quyền giám hộ được duy trì như là một chế độ duy nhất để chăm sóc và bảo vệ người già, đồng thời việc này cũng ảnh hưởng đến người khuyết tật, những người cần được giúp đỡ, nhưng không thể tiếp cận sự bảo hộ của pháp luật.”

Bà nhấn mạnh vào sự cần thiết phải đưa ra các khung pháp lí trong pháp luật Cuba, cho phép các cơ chế khác giúp đỡ bảo vệ người khuyết tật và người lớn tuổi, trong môi trường gia đình, mà không tước đi quyền được pháp luật bảo hộ của người chăm sóc. 

Thực tiễn xã hội, kinh tế và nhân khẩu ở Cuba, bà nhấn mạnh, kêu gọi bảo vệ quyền lợi của người thuộc những nhóm trên, có tính đến phúc lợi, sự tự quản, tự quyết và khả năng độc lập về tài chính cá nhân của họ, trong khi đào tạo quốc tế những vấn đề đó về những lựa chọn bảo hộ khác nhau. 

Bạo hành gia đình và những vấn đề khác

Một vấn đề nữa không nên được xem nhẹ, chuyên gia nhấn mạnh, là “bạo hành gia đình, yêu cầu thiết lập các cơ chế để ngăn chặn nó và bảo vệ các nạn nhân”.

“Điều này bao gồm một cách hợp lí sự loại trừ các hậu quả của sự bạo hành về tinh thần, thể xác, tình dục, và quyền thừa kế, kinh tế, thậm chí là việc sử dụng lao động trẻ em trong các hộ kinh doanh gia đình.”

Xét tới sự tồn tại của các yếu tố quốc tế trong gia đình ở Cuba, bà Álvarez-Tabío nhấn mạnh, cần những quy tắc cân nhắc tới luật quốc tế về gia đình. Cũng là hợp lí khi phát triển quyền lợi của trẻ em và thanh - thiếu niên trong gia đình tương quan với Công ước quốc tế về quyền trẻ em, bà nói thêm. 

Tranh luận về Bộ luật gia đình mới sẽ còn tiếp tục trong một thời gian nữa, nhưng nếu có gì có thể đạt được sự đồng thuận, thì đó là sự cần thiết những đạo luật bớt giáo điều, mang tính nhân đạo, sẽ cung cấp sự bảo vệ cho tất cả mọi người.

Nguồn: https://en.granma.cu/cuba/2020-01-14/the-new-families-code-much-more-marriage

Người dịch: Cung Viên, Ngo Phat