Thử nhìn nhận Hồ Xuân Hương theo quan điểm Marxist - Trần Joseph

   Chế độ hôn nhân đầu tiên của loài người là chế độ quần hôn. Nghĩa là họ giao phối tự do trong quần thể thị tộc, bộ lạc. Không phân biệt quan hệ cận huyết, huyết thống. Cha mẹ, con cái, chú bác, ông bà đều có thể giao phối và sinh con.

   Nguyên nhân là do điều kiện sống quá khắc nghiệt trong khi dân số thì lại quá ít. Việc phối ngẫu như ở một số động vật gây ra những sự rạn nứt tạm thời trong quần thể, các con đực tranh giành nhau để giao phối với con cái. Ở con người, tập quán đó sẽ không phù hợp vì dân số ít sẽ tiêu diệt quần thể.

   Trong chế độ quần hôn, việc xác định phả hệ theo họ cha là bất khả thi, chỉ có thể xác định theo họ mẹ. Nhờ vào cơ chế sinh sản đặc biệt của mình, người phụ nữ giành được vị trí quan trọng trong thị tộc, là mẹ và là lãnh đạo điều hành các thành viên khác. Đây gọi là chế độ mẫu hệ.

   Chế độ mẫu hệ đã chuyển thành chế độ phụ hệ do sự gia tăng sản phẩm thặng dư và tư hữu tư liệu sản xuất.

   Những người đàn ông nhờ vào thể chất đặc biệt của mình so với phụ nữ, được trao cho các công việc săn bắt hoặc sản xuất nặng nhọc khác. Họ cũng được giao cho quản lý các công cụ săn bắn, sản xuất. Lúc ấy, các công việc khai thác tự nhiên phụ thuộc rất nhiều vào thể chất cơ bản của con người.

   Cùng với sản phẩm thặng dư, người đàn ông càng ngày càng có vị trí xã hội cao hơn so với phụ nữ, vì địa vị kinh tế ngày càng quan trọng của họ. Họ chiếm lấy các công cụ săn bắn và sản xuất làm tài sản cá nhân.

   Sự xuất hiện của chế độ tư hữu bắt đầu đặt vấn đề về quyền thừa kế. Chế độ mẫu hệ vừa không tương xứng với địa vị kinh tế của phái nam vừa không đảm bảo được quyền thừa kế cho họ. Chế độ phụ hệ được thiết lập, chế độ mẫu hệ bị xoá bỏ.

   Để đảm bảo quyền thừa kế phụ hệ, người phụ nữ bị người đàn ông tròng vô cổ mình cái ách của "đức hạnh", "trinh tiết", "thủy chung", ... Người đàn ông thì được phép đa thê, ngoại tình, còn phụ nữ thì không. Bất cứ một hành động "hư hỏng" nào của phụ nữ cũng có thể bị trừng phạt một cách tàn bạo.

   Đấu tranh về phái tính, là cuộc đấu tranh giai cấp đầu tiên trong xã hội loài người.

   Hồ Xuân Hương và tư tưởng của bà là một trong vô vàn nỗ lực đấu tranh khác của phụ nữ với ách thống trị của người đàn ông trong xã hội phong kiến. Thế nhưng, lối đấu tranh ấy là phản động, nhằm tái lập chế độ tạp hôn thời nguyên thủy.

   Thơ Hồ Xuân Hương mang khuynh hướng về tự do tính giao, một sự ngầm đòi hỏi về sự tự do tính giao giống như đặc quyền về tự do tính giao của người đàn ông trong chế độ đa thê. Sự tự do tính giao ấy thực ra là sự tự do tính giao trước khi cái gông của chế độ đa thê chụp xuống người phụ nữ.

   Cũng giống như mọi cuộc đấu tranh tự phát, cuộc đấu tranh của Hồ Xuân Hương cũng mắc phải những sai lầm do chưa nhận thức được đầy đủ quy luật vận động khách quan của lịch sử.

   Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, chế độ hôn nhân của con người đạt tới hôn nhân cá thể, tức hôn nhân một vợ một chồng. Nhưng cái hôn nhân vĩnh viễn và thủy chung giữa vợ và chồng ấy là một loại hợp đồng bất công đối với người phụ nữ.

   Cũng giống như cái gọi là sự "tự nguyện và bình đẳng" của hợp đồng lao động, chỉ bình đẳng về mặt chính trị nhưng bất bình đẳng về kinh tế. Người phụ nữ trong mối quan hệ một vợ một chồng trong xã hội tư bản chủ nghĩa lúc nào cũng bị lên án và trừng phạt mạnh tay hơn người đàn ông khi xảy ra ngoại tình. Lý do là vì người đàn ông của giai cấp tư sản là người nắm địa vị kinh tế trong gia đình.

   Nhưng cũng trong xã hội tư bản chủ nghĩa, một mầm mống hôn nhân mới đã nảy sinh, hôn nhân cá thể của giai cấp vô sản.

   Chế độ hôn nhân một vợ một chồng của giai cấp vô sản có đặc điểm như sau: Nam nữ bình quyền, vì không có tài sản tư hữu, không kết hôn vì liên minh kinh tế. Người phụ nữ cũng lao động như người đàn ông, hệ quả của sản xuất công nghiệp. Người nam và người nữ yêu nhau với một tình yêu hoàn toàn vô vị lợi, họ không có tài sản gì trong tay, lại cũng chả thể bóc lột được nhau.

   Chế độ hôn nhân của tương lai là chế độ hôn nhân một vợ một chồng theo đúng cái nghĩa thực sự của nó, đúng cái ý nghĩa nhân văn và trong sáng nhất, con người nhất.

"L'internationale sẽ là xã hội tương lai!"