Lenin: Phương pháp Tay-lo là phương pháp dùng máy móc nô dịch con người

Phương pháp Tay-lo là phương pháp dùng máy móc nô dịch con người [1]

   Chủ nghĩa tư bản không thể ngừng lại dù chỉ là một phút. Nó phải đi lên và đi lên nữa. Sự cạnh tranh đặc biệt gay gắt trong thời kỳ khủng hoảng như thời kỳ hiện nay của chúng ta, làm cho người ta phải phát minh ra những phương pháp mới nhằm hạ giá thành. Và sự thống trị của tư bản đã biến tất cả những phương pháp ấy thành những công cụ áp bức người công nhân nhiều hơn nữa.

   Phương pháp Tay‐lo là một trong những phương pháp ấy.

   Trước đây không lâu, ở Mỹ, những người theo phương pháp ấy đã áp dụng những biện pháp sau đây. Người ta buộc vào tay người công nhân một ngọn đèn điện.

   Người ta chụp ảnh những động tác của người công nhân và nghiên cứu những di động của ngọn đèn. Người ta phát hiện ra những động tác nào đó là ʺthừaʺ và người ta bắt buộc người công nhân phải bỏ những động tác ấy đi, có nghĩa là phải làm việc căng thẳng hơn nữa, đến nỗi không còn một giây nào để nghỉ.

   Người ta vạch ra những kế hoạch hoàn chỉnh về xây dựng những nhà máy mới làm sao cho không lãng phí một phút nào trong khi vận chuyển vật liệu đến nhà máy, trong khi vận chuyển vật liệu từ xưởng này đến xưởng khác, trong khi chuyên chở thành phẩm ra khỏi nhà máy. Điện ảnh đã được sử dụng một cách có hệ thống để nghiên cứu cách làm việc của những công nhân giỏi và để tăng thêm cường độ lao động, nghĩa là để ʺthúc giụcʺ người công nhân nhiều hơn nữa.

   Ví dụ, người ta đã quay phim việc làm của một người thợ lắp máy trong cả một ngày. Sau khi nghiên cứu những động tác của người thợ ấy, người ta đã cho anh ta dùng một cái ghế đặc biệt với tầm cao thích hợp để anh ta khỏi phải mất thì giờ cúi xuống. Người ta còn dùng một em bé để giúp đỡ người thợ lắp máy. Em bé này có nhiệm vụ đưa cho người thợ từng bộ phận của chiếc máy theo một cách thức nhất định, hợp lý nhất. Sau vài ngày, người thợ lắp máy đã lắp xong chiếc máy với thời gian bằng một phần tư thời gian trước kia anh đã dùng!

   Năng suất lao động được nâng cao biết bao nhiêu!... nhưng lương công nhân không được tăng gấp bốn lần mà chỉ tăng nhiều nhất là một lần rưỡi, và hơn nữa chỉ tăng trong thời gian đầu. Một khi người công nhân đã quen với phương pháp mới, người ta lại hạ lương xuống mức như trước kia. Nhà tư bản thu một món lợi nhuận kếch sù; nhưng người công nhân làm việc với cường độ lao động tăng gấp bốn lần, đã tiêu hao thần kinh và bắp thịt nhanh hơn gấp bốn lần.

   Người công nhân mới tuyển được dẫn đến phòng chiếu phim của nhà máy, ở đấy người ta chiếu cho anh ta xem thao tác ʺmẫuʺ của công việc của anh ta. Người ta bắt buộc anh ta phải ʺđuổi kịpʺ mẫu ấy. Sau một tuần lễ, người ta chiếu lên màn ảnh cho người công nhân xem lao động của bản thân anh ta và người ta so sánh với ʺmẫuʺ.

   Tất cả những sự cải tiến lớn lao ấy đều được áp dụng nhằm chống lại công nhân, nhằm áp bức công nhân và nô dịch họ hơn nữa, nhưng chỉ là một sự phân công thích đáng và hợp lý trong nội bộ một công xưởng mà thôi.

   Một vấn đề tự nhiên được đặt ra: thế còn sự phân công lao động trong toàn xã hội thì sao? Hiện nay biết bao lao động bị hao phí vô ích do tình trạng bừa bãi, hỗn loạn của toàn bộ nền sản xuất tư bản chủ nghĩa! Biết bao thời giờ bị lãng phí trong quá trình chuyển nguyên liệu đến tay chủ xưởng, phải qua hàng trăm người bao mua và người buôn đi bán lại không biết đến nhu cầu của thị trường! Không những chỉ mất thì giờ, mà bản thân sản phẩm cũng mất mát và hư hỏng. Và còn mất thì giờ và mất lao động trong khi vận chuyển thành phẩm đến tay người tiêu thụ, trải qua vô số những người trung gian nhỏ, cả những người này cũng không hiểu nhu cầu của những người tiêu thụ, nên họ không những làm rất nhiều động tác thừa, mà còn tiến hành những việc mua bán không cần thiết, những chuyến đi không cần thiết, v.v.!

   Tư bản tổ chức và chấn chỉnh lao động trong nội bộ công xưởng để tăng cường sự áp bức công nhân và tăng thêm lợi nhuận cho nó. Nhưng trong toàn bộ nền sản xuất xã hội, vẫn còn tình trạng hỗn loạn và sự hỗn loạn ngày càng tăng, dẫn đến những cuộc khủng hoảng, khi đó hàng hóa tích lại không tìm được người tiêu thụ, còn hàng triệu công nhân thì đói khổ, chết chóc vì không kiếm được việc làm.

   Những người phát minh ra phương pháp Tay‐lo không biết và cũng không ngờ rằng phương pháp đó đang chuẩn bị cho một thời kỳ trong đó giai cấp vô sản sẽ nắm lấy toàn bộ nền sản xuất xã hội và sẽ chỉ định những ủy ban của mình, những ủy ban công nhân, để phân phối và điều chỉnh đúng đắn toàn bộ lao động xã hội. Nền sản xuất lớn, máy móc, đường sắt, điện thoại - tất cả những cái đó có đầy đủ khả năng để giảm bớt đi bốn lần thời gian lao động của những công nhân đã được tổ chức lại, đồng thời bảo đảm cho phúc lợi của họ tăng gấp bốn lần so với ngày nay.

   Và với sự giúp đỡ của các công đoàn, những ủy ban công nhân sẽ biết áp dụng những nguyên tắc phân phối hợp lý lao động xã hội một khi lao động xã hội đã thoát khỏi sự nô dịch của tư bản.

ʺCon đường sự thậtʺ, số 35, ngày 13 tháng Ba 1914  
___
Chú thích:
[1]. Trong một thời gian dài, người ta không biết bản thảo bài ʺPhương pháp Tay‐lo là phương pháp dùng máy móc nô dịch con ngườiʺ. Mãi đến năm 1959, người ta mới phát hiện được bản thảo này trong số các bản thảo của ban biên tập báo ʺCon đường sự thậtʺ ra năm 1914 còn giữ được trong Cục lưu trữ lịch sử quốc gia trung ương của Liên‐xô ở Mát‐xcơ‐va trong bộ sưu tập ʺTang vậtʺ (kho 1167) gồm hơn một vạn rưởi vật lưu trữ. Bản thảo này, cũng như nhiều tài liệu khác của ban biên tập báo chí bôn‐sê‐vích - báo ʺSự thậtʺ, tạp chí ʺGiáo dụcʺ và các báo chí khác - là do Cục cảnh sát tịch thu coi đấy là tang vật về hoạt động chống chính phủ của báo ʺSự thậtʺ.

Nguồn: Lenin toàn tập, tập 24, tr. 456-459